UVA a UVB – czym się różnią i jak chronić skórę?

UVA odpowiada głównie za fotostarzenie, przebarwienia i uszkodzenia kolagenu, a UVB wywołuje rumień, oparzenia oraz bezpośrednie uszkodzenia naskórka. Dlatego wybieraj kosmetyki zapewniające ochronę przed oboma rodzajami promieniowania, nakładaj je obficie i stosuj także poza sezonem letnim. Sprawdź, jak czytać oznaczenia SPF, PA i PPD oraz jak rozsądnie korzystać ze słońca.

UVA a UVB – podstawowe różnice

Promieniowanie ultrafioletowe jest częścią promieniowania elektromagnetycznego emitowanego przez słońce. Obejmuje fale o długości od około 100 do 400 nanometrów. UVC ma najkrótszą falę i zwykle zatrzymuje je warstwa ozonowa, dlatego w codziennej ochronie skóry najwięcej uwagi poświęca się UVA oraz UVB.

Do powierzchni Ziemi dociera około 95% promieniowania UVA i tylko 5% promieniowania UVB. Ta proporcja nie oznacza jednak, że UVB jest niegroźne. Oba rodzaje działają inaczej, przenikają na różną głębokość i wywołują odmienne reakcje biologiczne.

Za co odpowiada UVB?

Litera B bywa kojarzona ze słowem burn, czyli oparzenie. UVB działa przede wszystkim na naskórek i powierzchniowe warstwy skóry. Wywołuje zaczerwienienie, pieczenie, opaleniznę oraz uszkodzenia DNA komórek.

Natężenie tego promieniowania rośnie latem, szczególnie między godziną 10 a 16. Chmury i szyby zatrzymują znaczną część UVB, dlatego ryzyko oparzenia jest większe podczas bezpośredniej ekspozycji na intensywne słońce. To właśnie przed tym zakresem chroni wskaźnik SPF.

Dlaczego UVA działa podstępnie?

UVA ma dłuższą falę i dociera do skóry właściwej, gdzie znajduje się między innymi kolagen oraz elastyna. Przenika przez chmury, szyby samochodowe i okienne, a jego obecność nie zależy wyłącznie od upalnej pogody. W styczniu może oddziaływać na skórę podczas spaceru, jazdy samochodem lub pracy przy oknie.

Ten zakres nie wywołuje tak szybko bolesnego rumienia, dlatego jego działanie łatwo przeoczyć. Skutki narastają stopniowo. Pojawiają się zmarszczki, utrata jędrności, nierówny koloryt i przebarwienia.

SPF informuje przede wszystkim o ochronie przed UVB. Sam wysoki faktor nie potwierdza wysokiej ochrony przed UVA.

Jak UVA powoduje fotostarzenie?

Fotostarzenie to przedwczesne starzenie skóry wywołane przewlekłą ekspozycją na promieniowanie, zwłaszcza UVA. Nie chodzi wyłącznie o pojedynczy dzień na plaży. Liczy się suma codziennych, często niewielkich dawek otrzymywanych przez wiele lat.

Energia UVA jest pochłaniana przez chromofory znajdujące się w komórkach. W tym procesie powstają reaktywne formy tlenu oraz wolne rodniki. Uszkadzają one lipidy błon komórkowych, białka, enzymy i materiał genetyczny.

Stres oksydacyjny aktywuje metaloproteinazy. Enzymy te rozkładają istniejący kolagen, ograniczają produkcję nowych włókien i zaburzają strukturę skóry. Jednocześnie UVA pobudza melanogenezę, czyli wytwarzanie melaniny, co sprzyja utrwalaniu plam pigmentacyjnych.

Objawy nie zawsze pojawiają się od razu – typowe są suchość, szorstkość, pogrubienie naskórka, teleangiektazje, zmarszczki oraz spadek elastyczności. Skóra może wyglądać na zmęczoną mimo prawidłowej pielęgnacji, ponieważ problem rozwija się także w głębszych warstwach.

Jak wybierać krem przeciwsłoneczny?

Kosmetyk do codziennej ochrony powinien mieć szerokie spektrum działania, czyli zabezpieczać przed UVA i UVB. Dla wielu osób w Polsce na co dzień wystarczy SPF 30, lecz przy jasnej karnacji, długim pobycie na zewnątrz, intensywnym słońcu lub skłonności do przebarwień lepiej wybrać SPF 50 lub SPF 50+.

Warto szukać nie tylko symbolu UVA w kółku. Oznaczenie potwierdza obecność ochrony, ale nie mówi dokładnie, jak wysoka ona jest. Czytelniejszymi informacjami są skala PA albo wskaźnik PPD:

Na opakowaniu szukaj co najmniej PA+++ lub PPD 8, zwłaszcza gdy masz przebarwienia albo dużo czasu spędzasz przy oknie. Europejskie zalecenia wskazują, że ochrona UVA powinna stanowić przynajmniej jedną trzecią deklarowanego SPF, ale poszczególne filtry absorbują różne zakresy fal. Z tego powodu warto wybierać produkty z jasno podanym poziomem ochrony UVA.

Filtry mineralne i chemiczne

Filtry mineralne, takie jak tlenek cynku i dwutlenek tytanu, pozostają głównie na powierzchni skóry i odbijają lub rozpraszają część promieniowania. Filtry chemiczne pochłaniają energię UV, a następnie przekształcają ją w ciepło. Wiele nowoczesnych preparatów łączy oba typy, aby poszerzyć zakres ochrony.

Olej kokosowy, masło shea, witamina E czy olej z pestek malin mogą wspierać barierę skóry, lecz nie zastępują przebadanego filtra. Ich naturalny faktor jest zbyt niski i zmienny, by chronić przed oparzeniem oraz długotrwałym działaniem UVA.

Jak nakładać ochronę przeciwsłoneczną?

Najlepszy produkt nie zadziała zgodnie z deklaracją, jeśli nałożysz go zbyt mało. Preparat aplikuj około 15–20 minut przed wyjściem, rozprowadzając obfitą warstwę na twarzy, uszach, szyi i odsłoniętych partiach ciała.

Podczas długiej ekspozycji ponawiaj aplikację mniej więcej co dwie godziny. Zrób to także po pływaniu, intensywnym poceniu się oraz wytarciu skóry ręcznikiem. Wodoodporność nie oznacza trwałości po każdym kontakcie z wodą.

Fotoprotekcję uzupełniają proste rozwiązania, które ograniczają dawkę promieniowania:

• kapelusz lub czapka z daszkiem,
• okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV,
• odzież o gęstym splocie i długich rękawach,
• przebywanie w cieniu w godzinach największego nasłonecznienia.

Jaką odzież wybrać?

Zwykła biała, cienka koszulka może przepuszczać około 20% UVA. Gęstszy poliester i inne włókna syntetyczne chronią lepiej, a wełna ma naturalną zdolność pochłaniania części promieni UV. Ciemne lub intensywne kolory zwykle zapewniają większą barierę niż bardzo jasne tkaniny.

Nie trzeba jednak rezygnować z przewiewnych ubrań podczas upału. Długi rękaw, kapelusz i materiał zasłaniający skórę ograniczają ryzyko oparzeń, także wtedy, gdy kosmetyk ściera się podczas aktywności.

Czy słońca trzeba unikać?

Nie. Światło dzienne pomaga regulować rytm dobowy, poprawia nastrój i uczestniczy w naturalnej syntezie witaminy D. Korzystanie ze słońca nie musi oznaczać celowego opalania ani rezygnacji z aktywności na świeżym powietrzu.

Najrozsądniejsze rozwiązanie łączy codzienną ochronę twarzy z odzieżą, okularami i ograniczeniem ekspozycji w południe. W przypadku skóry wrażliwej, skłonnej do przebarwień lub z licznymi znamionami szczególne znaczenie ma wysoka ochrona UVA. Preparat Eucerin Sun Photoaging Control SPF 50+ należy do produktów deklarujących zabezpieczenie przed UVA i UVB oraz przeznaczonych do ograniczania oznak fotostarzenia.

Żaden kosmetyk nie blokuje całego promieniowania. Dlatego nawet przy SPF 50 unikaj celowego przebywania na słońcu do wystąpienia rumienia – zaczerwienienie jest sygnałem uszkodzenia, nie zdrowej opalenizny.