Fazy wzrostu włosa – etapy, długość i jak je rozpoznać?

Chcesz lepiej zrozumieć, dlaczego jedne włosy rosną szybko, inne wypadają garściami, a depilacja laserowa działa tylko „czasami”? W tym tekście poznasz fazy wzrostu włosa, ich długość oraz nauczysz się je rozpoznawać. Dzięki temu łatwiej zaplanujesz pielęgnację, kuracje przeciw wypadaniu i serię zabiegów epilacji.

Jak zbudowany jest włos i mieszek włosowy?

Bez znajomości budowy włosa trudniej zrozumieć, co tak naprawdę dzieje się w kolejnych fazach jego wzrostu. Pojedynczy włos składa się z łodygi, czyli części widocznej nad skórą, oraz korzenia, który ukryty jest w mieszku włosowym. Ten „tunel” w skórze zakończony jest zgrubieniem zwanym cebulką, a tuż pod nią znajduje się brodawka włosa z siecią naczyń krwionośnych.

To właśnie w okolicy brodawki i cebulki znajdują się komórki macierzy odpowiedzialne za produkcję nowego włosa, a także melanocyty wytwarzające melaninę, czyli barwnik nadający kolor. Łodyga włosa nad skórą jest już strukturą martwą, zbudowaną głównie z keratyny, dlatego rozdwojonych końcówek nie da się „skleić” ani odżywką, ani olejem. Obok mieszka uchodzą gruczoły łojowe, które produkują łój chroniący skórę i włos przed przesuszeniem.

To, jak szybko rosną włosy i jak intensywnie wypadają, zależy od kondycji mieszka włosowego, a nie od tego, co widzimy nad skórą.

Jak geny i hormony wpływają na cykl włosowy?

Już w 22 tygodniu życia płodowego formują się pierwsze cebuli włosowe. Od tego momentu każdy mieszek jest „zaprogramowany” genetycznie, by w ciągu całego życia wyprodukować określoną liczbę włosów – na skórze głowy mówi się o nawet 20–30 włosach z jednego mieszka. Ich wzrost zależy od działania androgenów, wieku, płci, ogólnego stanu zdrowia oraz stylu życia.

Duży wpływ mają hormony tarczycy, poziom stresu, sposób odżywiania, przewlekłe choroby czy przyjmowane leki. U części osób cykl włosowy skraca się pod wpływem dihydrotestosteronu (DHT), co prowadzi do łysienia androgenowego. U innych przyspieszone przechodzenie włosów do fazy spoczynku powoduje łysienie telogenowe – widoczne jako nagłe, rozlane przerzedzenie.

Jakie fazy wzrostu włosa wyróżniamy?

Cykl życia włosa składa się z trzech głównych etapów: anagenu, katagenu i telogenu. Każdy włos przechodzi je samodzielnie, dzięki czemu nie tracimy wszystkich włosów jednocześnie. W danym momencie na głowie około 85–90% włosów znajduje się w anagenie, 1–3% w katagenie, a 8–15% w telogenie.

Wypadanie 50–100 włosów dziennie jest więc fizjologią. Zaczynają się problemy, gdy rośnie odsetek włosów w fazie spoczynku albo skraca się czas aktywnego wzrostu. Wtedy fryzura szybko traci gęstość, a skóra głowy zaczyna prześwitywać.

Faza anagenu – co się dzieje w czasie aktywnego wzrostu?

Anagen to faza intensywnego wzrostu włosa. W tym czasie komórki macierzy mieszka włosowego dzielą się bardzo szybko, a melanocyty produkują melaninę. Włos jest mocno połączony z brodawką i intensywnie odżywiany przez naczynia krwionośne. Na skórze głowy anagen trwa przeciętnie 2–7 lat, w zależności od genów, wieku oraz kondycji organizmu.

Na ciele sytuacja wygląda inaczej. Włoski na twarzy, rękach czy nogach mają anagen znacznie krótszy, od 6 do 12 tygodni, dlatego nigdy nie osiągają długości włosów na głowie. Szacuje się, że na owłosionej skórze głowy 85–90% włosów pozostaje w tej fazie, co przekłada się na ich gęstość i „objętość” fryzury.

To właśnie anagen decyduje o maksymalnej długości włosa – im dłużej trwa, tym dłuższe pasma możesz zapuścić.

Faza katagenu – jak wygląda etap przejściowy?

Po zakończeniu anagenu włos wchodzi w katagen, czyli krótki etap przejściowy. Trwa on przeciętnie od 1 do 4 tygodni. W tym czasie podziały komórkowe w macierzy zostają zatrzymane, przestaje być też produkowana melanina. Cebulka włosowa obkurcza się, a mieszek zaczyna się zmniejszać.

Włos odłącza się od brodawki i powoli przesuwa ku powierzchni skóry. Nadal znajduje się w mieszku, ale nie jest już aktywnie odżywiany. W katagenie znajduje się jedynie 0,5–3% wszystkich włosów na głowie, dlatego ten etap rzadko zauważamy „gołym okiem”.

Faza telogenu – co oznacza spoczynek mieszka?

Telogen nazywany jest fazą spoczynku. W tym okresie metabolizm włosa praktycznie ustaje. Włos jest zrogowaciały, pozbawiony melaniny i bardzo powoli wysuwa się z mieszka. Na głowie telogen może trwać od kilku tygodni do nawet 4 miesięcy, na innych częściach ciała częściej są to krótsze odcinki czasu.

Kiedy włos całkowicie opuści mieszek, ten przez chwilę pozostaje pusty – ten moment niektórzy określają osobną fazą egzogenu. Później, jeśli mieszek jest zdrowy, w jego głębi zaczyna tworzyć się nowa brodawka i cebulka, a cykl włosowy startuje od nowa z kolejnym anagenem. Jeśli dochodzi do trwałego uszkodzenia mieszka, np. w łysieniu bliznowaciejącym, nowy włos już się nie formuje.

Jak rozpoznać fazy wzrostu włosa w praktyce?

Gołym okiem trudno rozróżnić poszczególne fazy, ale pewne sygnały mogą Cię naprowadzić na to, co dzieje się z mieszkami włosowymi. Sporo informacji daje też badanie trychologiczne, czyli trichoskopia, wykonywane kamerą o dużym powiększeniu.

W codziennym życiu możesz obserwować tempo odrastania włosów po ścięciu, jakość wypadających włosów czy reakcję na stres i choroby. Warto też zwrócić uwagę na sezonowość – u wielu osób nasilenie wypadania pojawia się jesienią i wiosną, co wiąże się ze zmianą faz włosów.

Jak wyglądają włosy w anagenie?

Włosy w anagenie są mocno zakotwiczone w skórze. Podczas delikatnego pociągnięcia nie wypadają łatwo. Zwykle są grubsze, bardziej sprężyste, lepiej trzymają kolor. Gdy obserwujesz na skórze głowy dużo nowych, krótkich „baby hair”, widzisz właśnie włosy, które weszły w nowy anagen po wcześniejszym telogenie.

W diagnostyce trycholog może wyrwać kilka włosów (test pociągania) i ocenić ich korzenie pod mikroskopem. Włosy anagenowe mają wyraźną, owalną cebulkę z pigmentem, otoczoną osłonką. Ich wysoki odsetek świadczy o aktywnym wzroście i dobrej kondycji mieszków.

Jak rozpoznać telogenowe wypadanie włosów?

W włosach telogenowych cebulka ma bardziej „szpilkowaty”, spiczasty kształt i jest jaśniejsza, pozbawiona barwnika. Takie włosy wypadają bardzo łatwo podczas mycia lub czesania. Gdy nagle zauważasz na szczotce dużo cienkich włosów z jasną cebulką, może to świadczyć o łysieniu telogenowym.

Przy tym typie zaburzenia skraca się faza anagenu, a więcej włosów przechodzi zbyt wcześnie do telogenu. U kobiet często obserwuje się to po porodzie, po ciężkiej chorobie, przy ostrej diecie czy silnym stresie. Zazwyczaj po kilku miesiącach, kiedy czynniki wywołujące ustępują, nowe włosy zaczynają znów wchodzić w anagen.

Jak fazy wzrostu włosa wpływają na depilację laserową?

Depilacja laserowa i fotoepilacja działają w oparciu o zjawisko selektywnej fototermolizy. Energia lasera jest pochłaniana przez melaninę w łodydze włosa, zamieniana na ciepło i przekazywana w głąb do mieszka włosowego oraz komórek macierzystych. Tylko wtedy, gdy włos znajduje się w anagenie, wiązka może dotrzeć do brodawki i ją uszkodzić.

Dlatego zabieg skutecznie niszczy jedynie te włosy, które w momencie naświetlania są w aktywnej fazie wzrostu. Włosy katagenowe i telogenowe są słabo połączone z macierzą, mają mniej melaniny, a ich cebulka jest już oddzielona od brodawki. Laser nie ma wtedy „celu”, w który mógłby uderzyć.

Dlaczego potrzeba serii zabiegów depilacji?

Na żadnym obszarze ciała wszystkie włosy nie wchodzą w anagen jednocześnie. Zazwyczaj w tej fazie znajduje się od 20% do 70% włosów, w zależności od lokalizacji. Dla przykładu, na brodzie aż około 70% włosów bywa w anagenie, na łydkach i udach około 20%, a w okolicy bikini i pach – około 30%.

Z tego powodu depilacja laserowa wymaga serii zabiegów wykonywanych w określonych odstępach. Dla większości okolic ciała zaleca się 5–7 sesji w przerwach wynoszących od 6 do 12 tygodni. Przy depilacji nóg optymalny odstęp to zwykle 8–12 tygodni, bo tyle trwa tam aktywna faza wzrostu. Po każdej sesji usuwa się kolejną partię włosów, które akurat weszły w anagen.

Jak długo trwają fazy na różnych częściach ciała?

Długość anagenu zależy nie tylko od genów i hormonów, ale też od miejsca, w którym rosną włosy. W uproszczeniu można to przedstawić w formie tabeli:

Te różnice bardzo mocno wpływają na plan terapii. Im krótszy anagen, tym częściej trzeba wykonywać zabiegi, aby „trafić” w jak największą liczbę włosów znajdujących się w aktywnym wzroście. Im więcej melaniny we włosie, tym lepsza odpowiedź na laser, dlatego łatwiej całkowicie usunąć ciemne, grube włosy niż bardzo jasne czy siwe.

Jak wydłużyć fazę wzrostu włosa i poprawić ich gęstość?

Czy można sprawić, by włosy pozostawały w anagenie dłużej? W pewnym zakresie tak. Nie zmienisz kodu genetycznego, ale możesz wpłynąć na mikrokrążenie, odżywienie mieszków oraz czynniki uszkadzające włosy. Dzięki temu anagen jest stabilniejszy, a odsetek włosów w telogenie nie rośnie ponad fizjologiczne wartości.

Największe znaczenie ma połączenie pielęgnacji skóry głowy, stymulacji mieszków i pracy nad stylem życia. W dużej części przypadków potrzebna jest też konsultacja trychologiczna lub dermatologiczna, aby wykluczyć choroby ogólnoustrojowe.

Jak pielęgnacja skóry głowy wpływa na cykl włosowy?

Skóra głowy to środowisko dla mieszków włosowych. Jeśli jest podrażniona, przesuszona lub mocno przetłuszczona, cebulki mają gorszy dostęp do tlenu i składników odżywczych. Dlatego ogromne znaczenie ma regularne, łagodne oczyszczanie skóry głowy, a także jej nawilżanie.

W codziennej rutynie dobrze sprawdzają się wcierki i sera z substancjami pobudzającymi mikrokrążenie oraz odżywiającymi mieszek. Przykładowa rutyna, która wspiera anagen, może obejmować:

• dobrze dobrany szampon, który usuwa nadmiar sebum, ale nie przesusza skóry,
• wcierki z kofeiną, niacynamidem lub peptydami,
• delikatny masaż opuszkami podczas mycia,
• unikanie bardzo gorącej wody i agresywnego tarcia ręcznikiem.

Jakie zabiegi trychologiczne i domowe nawyki pomagają włosom?

W gabinecie trychologicznym stosuje się różne formy stymulacji mieszków włosowych. Do najczęściej polecanych należą mezoterapia skóry głowy, fototerapia, a w niektórych przypadkach laseroterapia niskoenergetyczna. Seria takich procedur może wydłużyć anagen i poprawić grubość odrastających włosów.

Duże znaczenie ma też to, co robisz na co dzień. Na długość faz wzrostu włosów wpływają między innymi:

• jakość diety i niedobory składników, takich jak żelazo, cynk, biotyna,
• nasilony stres, który skraca anagen i przyspiesza przejście do telogenu,
• częsta stylizacja na gorąco oraz mocne rozjaśnianie włosów na głowie,
• choroby tarczycy i inne zaburzenia hormonalne, np. PCOS.

W wielu przypadkach pomocne są też proste techniki, jak masaż skóry głowy kilka minut dziennie czy regularne stosowanie preparatów z grupy wcierek. U części osób przydatne okazują się suplementy, ale ich wprowadzenie warto omówić z lekarzem, szczególnie jeśli występują inne choroby.

Dla blisko 90% włosów na głowie anagen jest etapem decydującym o gęstości, dlatego każda strategia pielęgnacyjna i terapeutyczna powinna wspierać właśnie tę fazę.